Viêm phổi là một trong những bệnh lý hô hấp nguy hiểm hàng đầu ở trẻ em. Theo thống kê y tế, trung bình mỗi giây trên thế giới có khoảng 20 trẻ tử vong vì viêm phổi, phần lớn xảy ra tại các quốc gia đang phát triển. Tại Việt Nam, bệnh vẫn là nguyên nhân nhập viện và tử vong cao ở trẻ nhỏ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Việc nhận biết sớm dấu hiệu viêm phổi ở trẻ nhỏ đóng vai trò quyết định trong giảm biến chứng nặng và nguy cơ tử vong.
1. Các dạng viêm phổi ở trẻ thường gặp
Tác nhân gây viêm phổi ở trẻ rất đa dạng, bao gồm virus, vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng, trong đó viêm phổi do virus là phổ biến nhất ở trẻ nhỏ. Các virus thường gặp gồm: virus cúm, rhinovirus, adenovirus, virus hợp bào hô hấp (RSV).
Virus tấn công từ đường hô hấp trên xuống phổi, khiến các phế nang chứa đầy dịch nhầy và tế bào viêm, làm cản trở trao đổi oxy và gây rối loạn hô hấp.
Ở trẻ dưới 5 tuổi, viêm phổi thường được phân thành 4 nhóm chính:
1.1. Viêm phổi (mức độ nhẹ)
Ở giai đoạn này, chức năng hô hấp của trẻ chưa bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Trẻ vẫn tỉnh táo, ăn uống tương đối bình thường.
Triệu chứng thường gặp:
-
Ho khan hoặc ho nhẹ
-
Sốt nhẹ
-
Thở nhanh nhưng chưa có dấu hiệu suy hô hấp
-
Ít mệt mỏi
1.2. Viêm phổi nặng
Trẻ được chẩn đoán viêm phổi nặng khi có ho hoặc khó thở kèm ít nhất một trong các dấu hiệu sau:
-
Thở rút lõm lồng ngực
-
Cánh mũi phập phồng
-
Rên rỉ (đặc biệt ở trẻ < 2 tháng)
-
Trẻ < 3 tháng tuổi: mọi trường hợp viêm phổi đều được xếp vào viêm phổi nặng
Viêm phổi do virus thường diễn tiến nhẹ hơn viêm phổi do vi khuẩn, tuy nhiên vẫn có nguy cơ trở nặng nếu không được theo dõi và điều trị hỗ trợ đúng cách.
1.3. Viêm phổi rất nặng
Đây là tình trạng cấp cứu y khoa, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.
Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm:
-
Tím tái môi, đầu chi
-
Bỏ bú hoặc bú kém, không uống được
-
Co giật, li bì, khó đánh thức
-
Suy hô hấp nặng
Ở giai đoạn này, trẻ có nguy cơ thiếu oxy nghiêm trọng và cần được hỗ trợ thở oxy hoặc thở máy.
1.4. Viêm phổi do căn nguyên không điển hình
Một số trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ không biểu hiện rõ các triệu chứng hô hấp điển hình. Nguyên nhân có thể do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc trẻ chưa thể diễn đạt cảm giác khó chịu.
Các dấu hiệu không điển hình cha mẹ cần lưu ý:
-
Nôn trớ nhiều
-
Khóc thét, quấy khóc bất thường
-
Da nhợt nhạt
-
Lơ mơ, phản ứng chậm
2. Dấu hiệu viêm phổi ở trẻ nhỏ cha mẹ cần đặc biệt lưu ý
Viêm phổi ở trẻ có biểu hiện rất đa dạng. Việc quan sát sát sao nhịp thở và hành vi của trẻ là yếu tố then chốt để phát hiện sớm bệnh.
2.1. Các triệu chứng chung của viêm phổi
Trẻ có thể xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
-
Thở nhanh (luôn có trong mọi mức độ viêm phổi)
-
Ho, sốt
-
Khò khè, khó thở
-
Mệt mỏi, bú kém
-
Tím tái, li bì, co giật (dấu hiệu nặng)
Ngưỡng thở nhanh theo độ tuổi:
-
Trẻ < 2 tháng: ≥ 60 lần/phút
-
Trẻ 2 – < 12 tháng: > 50 lần/phút
-
Trẻ 12 tháng – < 5 tuổi: ≥ 40 lần/phút
-
Trẻ ≥ 5 tuổi: ≥ 30 lần/phút
Lưu ý: Viêm phổi ở trẻ có thể gây đau bụng, nôn, khiến cha mẹ dễ nhầm với bệnh tiêu hóa.
2.2. Nhận biết viêm phổi qua diễn biến bệnh
Viêm phổi thường xuất hiện sau nhiễm trùng đường hô hấp trên 2 – 3 ngày. Khi đó:
-
Các triệu chứng cảm lạnh không giảm mà nặng hơn
-
Trẻ thở nhanh dần, thở khò khè
-
Sốt cao đột ngột
-
Mệt rõ rệt
Nếu nguyên nhân là vi khuẩn, bệnh thường tiến triển nhanh và nặng hơn so với virus, cần điều trị y tế sớm.
Kết luận
Dấu hiệu viêm phổi ở trẻ nhỏ có thể biểu hiện rõ ràng qua rối loạn hô hấp hoặc kín đáo với các triệu chứng không điển hình. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu như thở nhanh, rút lõm lồng ngực, bú kém, li bì, tím tái giúp cha mẹ đưa trẻ đi khám kịp thời, giảm nguy cơ biến chứng và tử vong.
Cha mẹ tuyệt đối không chủ quan khi trẻ có biểu hiện hô hấp bất thường và cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi nghi ngờ viêm phổi.
Nguồn tham khảo
-
Tài liệu chuyên môn Nhi khoa
-
Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm phổi trẻ em
-
Tổng hợp từ thực hành lâm sàng Nhi khoa
