Nhược thị là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực ở trẻ em và có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành nếu không được phát hiện sớm. Do các dấu hiệu thường xuất hiện âm thầm, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi thị lực đã suy giảm đáng kể. Việc nhận biết sớm dấu hiệu của nhược thị và áp dụng biện pháp phòng ngừa kịp thời đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ và phục hồi thị lực lâu dài.
1. Nhược thị là gì?
Nhược thị, còn gọi là mắt lười, là tình trạng giảm thị lực ở một mắt hoặc cả hai mắt do não không phát triển kết nối thị giác đầy đủ với mắt yếu trong giai đoạn phát triển. Mặc dù cấu trúc giải phẫu của mắt có thể hoàn toàn bình thường, não bộ lại ức chế hoặc bỏ qua tín hiệu từ mắt yếu, khiến thị lực không đạt được mức tối ưu.
Tình trạng này thường khởi phát từ sớm ở trẻ em, đặc biệt trong những năm đầu đời khi hệ thống thị giác đang hoàn thiện. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm tật khúc xạ không được điều chỉnh kịp thời, lé mắt, sụp mí hoặc các bệnh lý cản trở đường nhìn như đục thủy tinh thể bẩm sinh. Nếu không được phát hiện và can thiệp sớm, nhược thị có thể tồn tại đến tuổi trưởng thành và rất khó cải thiện.
2. Dấu hiệu của nhược thị
Dấu hiệu của nhược thị thường không rõ ràng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, nên dễ bị bỏ qua trong sinh hoạt hàng ngày. Tuy nhiên, một số biểu hiện sau có thể giúp nhận diện sớm tình trạng này:
-
Mắt nhìn mờ hoặc kém sắc nét: Thị lực của một mắt giảm rõ rệt so với mắt còn lại.
-
Nghiêng đầu hoặc nheo mắt khi nhìn: Trẻ thường tìm góc nhìn rõ hơn bằng cách nghiêng đầu.
-
Ưu tiên sử dụng mắt khỏe: Trẻ tỏ ra khó chịu khi che mắt khỏe hoặc chỉ dùng một mắt khi nhìn.
-
Mỏi mắt, nhức đầu: Xuất hiện sau khi đọc sách hoặc nhìn màn hình trong thời gian dài.
-
Khó nhận diện chi tiết: Giảm khả năng nhìn rõ hình dạng hoặc chữ nhỏ, không kèm rối loạn màu sắc.
-
Hành vi thị giác bất thường: Trẻ chậm phản ứng với đồ vật xuất hiện từ phía mắt yếu.
3. Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Bạn nên đưa trẻ hoặc bản thân đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt khi xuất hiện các tình huống sau:
-
Một mắt nhìn kém rõ rệt hơn mắt còn lại.
-
Thị lực không cải thiện dù đã đeo kính đúng độ.
-
Xuất hiện lé mắt hoặc mắt lệch hướng khi nhìn.
-
Có bệnh lý cản trở đường nhìn như sụp mí, đục thủy tinh thể bẩm sinh.
-
Trẻ thường xuyên nghiêng đầu, nheo mắt hoặc phản ứng chậm với vật thể.
Khuyến cáo, trẻ nên được sàng lọc thị lực từ 6 tháng tuổi và đo thị lực chính thức trong giai đoạn 3–5 tuổi. Thăm khám sớm giúp tăng khả năng phục hồi thị lực và hạn chế biến chứng lâu dài.
4. Cách phòng ngừa nhược thị hiệu quả
Để giảm nguy cơ mắc nhược thị và hỗ trợ sự phát triển thị giác khỏe mạnh, bạn có thể áp dụng các biện pháp sau:
-
Khám mắt định kỳ: Sàng lọc sớm các vấn đề về thị lực ở trẻ.
-
Điều chỉnh tật khúc xạ kịp thời: Đeo kính đúng độ theo chỉ định của bác sĩ.
-
Điều trị sớm bệnh lý mắt: Xử lý sớm lé mắt, sụp mí hoặc các bệnh cản trở đường nhìn.
-
Hạn chế nhìn gần kéo dài: Giữ khoảng cách an toàn khi đọc sách, dùng thiết bị điện tử.
-
Khuyến khích hoạt động ngoài trời: Ánh sáng tự nhiên hỗ trợ sự phát triển thị giác.
-
Thực hiện bài tập thị giác: Theo hướng dẫn của bác sĩ để kích thích mắt yếu hoạt động.
Kết luận
Dấu hiệu của nhược thị thường âm thầm nhưng có thể gây hậu quả lâu dài nếu không được phát hiện kịp thời. Việc nhận biết sớm, thăm khám định kỳ và chủ động phòng ngừa đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ thị lực, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Khi được can thiệp đúng thời điểm, nhược thị hoàn toàn có thể cải thiện, giúp trẻ phát triển thị giác bình thường và duy trì thị lực khỏe mạnh lâu dài.
Nguồn tham khảo
-
Tổng hợp và biên tập từ tài liệu chuyên môn Nhãn khoa
-
American Academy of Ophthalmology (AAO)
-
Hướng dẫn sàng lọc và điều trị nhược thị ở trẻ em
